Trả lại những điều đã mất

Người bác sĩ mà đồng nghiệp gọi là “Viễn liệt”

Có một cách gọi nghe vừa lạ, vừa gần gũi.

“Viễn liệt”.

Đồng nghiệp gọi BS.CKII Nguyễn Cao Viễn như vậy, bởi phần lớn người bệnh tìm đến anh là những người bị liệt [2].

Anh là Phó Trưởng khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình, Trưởng Đơn vị Vi phẫu tạo hình, Bệnh viện Nhân dân 115 [1, 6].

Nhưng con đường đến với vi phẫu của anh bắt đầu từ rất xa những phòng mổ hôm nay.

Anh quê ở một huyện vùng sâu của Đắk Lắk, học Đại học Y Dược Huế. Tốt nghiệp năm 2003, anh vào TP.HCM và chọn vi phẫu [2]. Năm 2014, anh hoàn thành chuyên khoa I; năm 2020, chuyên khoa II [6].

Trên hành trình ấy có những người thầy: BS Võ Văn Toàn – người cậu, cũng là người định hướng đầu tiên; PGS.TS.BS Cao Thỉ; BS Võ Văn Châu; TS.BS Nguyễn Đình Phú; và GS Rene Esser từ Pháp [2].

“Thầy Võ Văn Châu là người truyền cảm hứng đầu tiên để tôi theo nghề này” [3].

Như chính anh nói:

“Một bác sĩ mất 12 năm đèn sách và muốn thành thạo vi phẫu phải thêm 5–10 năm” [2].

Thời gian trong vi phẫu không chỉ được tính bằng năm.

Nó còn được tính bằng những giờ đứng bên bàn mổ. Và bằng những chức năng tưởng đã mất mà người bác sĩ kiên trì tìm cách gọi trở về.

Có những nụ cười phải chờ rất lâu để trở lại

BS Viễn chia vi phẫu thành ba cấp độ: nối chi thể; tái tạo khuyết hổng; và vi phẫu chức năng – nơi mục tiêu là trả lại những chức năng đã mất, như trong liệt mặt hay liệt tay chân [4].

“Trả lại” là hai chữ giản dị.

Nhưng có những thứ đã mất suốt nửa đời người.

Một người bệnh liệt một bên mặt suốt 50 năm được chuyển cơ thon từ đùi lên mặt, nối vi phẫu mạch máu và thần kinh. Sau đó, khuôn mặt cân đối hơn, và người bệnh cười lại được [2].

Năm mươi năm.

Đủ dài để nụ cười tưởng như đã thuộc về một phần đời rất xa.

Một cô gái 25 tuổi liệt nửa mặt gần 14 năm, đến mức không nhắm được mắt. Sau gần hai năm điều trị, cô cười lại được và nhắm được mắt khi ngủ [3].

Ở đó, sự trở về của chức năng không chỉ là một động tác cơ.

Là khóe miệng có thể tạo nên một nụ cười.

Là mí mắt có thể khép xuống khi một ngày kết thúc.

Những điều nhỏ đến mức người bình thường hiếm khi nghĩ về chúng.

Cho đến ngày chúng không còn nữa.

Một cánh tay từng bất động, rồi lại cùng gia đình làm nông

Một chàng trai 24 tuổi liệt toàn bộ cánh tay do nhổ rễ đám rối sau tai nạn xe máy. Sau phẫu thuật, anh đã có thể phụ gia đình làm nông [3].

Không có điều gì lớn lao được kể ở đây.

Chỉ là một người trẻ dùng lại cánh tay của mình để trở về với công việc của gia đình.

Nhưng đôi khi, ý nghĩa của phục hồi chức năng nằm chính trong những điều bình thường như thế.

Để đi đến đó, mỗi ca vi phẫu thường kéo dài 6 đến 8 giờ, có ca hơn 10 giờ, dưới kính lúp hoặc kính hiển vi phóng đại khoảng 6 đến 20 lần [4].

Thế giới của người bác sĩ lúc ấy thu nhỏ lại.

Mạch máu.

Thần kinh.

Những cấu trúc phải được nhìn lớn lên nhiều lần để đôi tay làm việc trên những phần rất nhỏ của cơ thể.

Rồi sau cuộc mổ là thời gian.

Chờ đợi.

Theo dõi.

Phục hồi.

“Qua năm tháng, chính sự phục hồi của người bệnh làm cho mình thấy công việc đạt hiệu quả và sẵn sàng tiếp nhận những ca khó hơn” [4].

Người bệnh không chỉ là người nhận một kỹ thuật.

Họ trở thành một phần trong hành trình trưởng thành của chính người phẫu thuật viên.

“Người bệnh là tài sản quý giá nhất của bác sĩ vi phẫu” [4].

Khi dòng bạch huyết cần một lối đi khác

Không phải điều gì cần được trả lại cũng nhìn thấy được như một nụ cười hay một cánh tay cử động.

Có những dòng chảy nằm sâu bên trong cơ thể.

Theo BS Viễn, sau nạo vét hạch hoặc xạ trị ung thư vú, khoảng 20–30% người bệnh bị phù tay; có người chịu những đợt viêm mô tế bào tái đi tái lại [2].

Vi phẫu mở ra hai hướng: chuyển hạch bạch huyết có cuống mạch (VLNT), hoặc siêu vi phẫu nối bạch mạch với tĩnh mạch (LVA) [1, 2].

Bệnh viện Nhân dân 115 đã triển khai thường quy, phẫu thuật gần 200 ca phù bạch mạch, kết hợp băng ép, dẫn lưu bạch huyết và chăm sóc da [1, 2]. Trong ba ca được bệnh viện công bố, mức phù giảm khoảng 80–90% sau 12 đến 24 tháng [1].

Nếu ở liệt mặt, người ta chờ một nụ cười trở lại.

Nếu ở liệt tay, người ta chờ một cánh tay hoạt động.

Thì ở đây, điều cần tìm lại là một lối thoát cho dòng bạch huyết.

Vi phẫu lại đi vào những cấu trúc rất nhỏ.

Không phải để tạo nên điều gì xa lạ với cơ thể.

Mà để khơi lại một dòng chảy.

Những đôi tay nối tiếp những đôi tay

Với BS Nguyễn Cao Viễn, vi phẫu không dừng lại trong một phòng mổ.

Anh chuyển giao kỹ thuật cho nhiều bệnh viện: Thống Nhất Đồng Nai, Đa khoa Bạc Liêu, Đa khoa Đà Nẵng, Quân y 175, Quân y 17, Chấn thương Chỉnh hình Nghệ An, Hữu nghị Việt Nam – Cuba Đồng Hới, Đa khoa Khánh Hòa và nhiều nơi khác [2].

Nhóm trao đổi vi phẫu do anh kết nối có khoảng 1.900 bác sĩ và nhân viên y tế. Anh mong mỗi bệnh viện có một đến hai bác sĩ vi phẫu [4].

“Mỗi bác sĩ vi phẫu đều trở thành chuyên gia của nhau” [4].

Đó là một cách khác để hiểu hai chữ “trả lại”.

Không chỉ trả lại cho người bệnh một nụ cười, một cánh tay, một dòng chảy.

Mà còn trao đi những gì mình đã học, để ở một phòng mổ khác, một bệnh viện khác, có thêm những đôi tay biết làm việc trên những mạch máu và dây thần kinh nhỏ bé.

Rồi một ngày, trước người bác sĩ lại là một người đã sống nhiều năm với điều mình mất.

Dưới kính hiển vi, tất cả bắt đầu từ những cấu trúc rất nhỏ.

Nhưng khi chức năng trở về, điều được trao lại cho người bệnh chưa bao giờ nhỏ bé như thế.

Đó là một nụ cười.

Là đôi mắt khép lại khi ngủ.

Là cánh tay cùng gia đình làm việc.

Và nghề của người bác sĩ được kể giản dị bằng chính những điều từng mất đi – rồi từng chút một, được tìm đường trở lại.

Nhận catalogue