Hơn một thế kỷ nhìn sâu vào phẫu trường

Khi một con mắt được đưa vào phòng mổ

Câu chuyện của kính hiển vi phẫu thuật không bắt đầu bằng một hệ thống lớn.

Nó bắt đầu bằng một chiếc kính một mắt.

Năm 1921, tại Stockholm, Thụy Điển, bác sĩ tai mũi họng Carl Olof Nylén dùng kính hiển vi một mắt trong phẫu thuật tai cho một bệnh nhân viêm tai mạn. Theo Mudry, đây là lần đầu kính hiển vi được dùng trong phẫu thuật tai [2, 3].

Nhưng nhìn lớn hơn chưa có nghĩa là nhìn tốt hơn.

Kính thời kỳ đầu có trường nhìn hẹp, khoảng làm việc ngắn, ánh sáng yếu và kém ổn định. Vì vậy, lúc đầu nó ít được sử dụng [2].

Chỉ một năm sau, Gunnar Holmgren, cùng khoa với Nylén, chuyển sang kính hai mắt có gắn nguồn sáng.

Kính hai mắt mang lại cảm nhận chiều sâu. Nguồn sáng giúp hình ảnh bớt tối khi phóng đại [2, 5].

Chiếc kính đã có thêm một mắt, và có thêm ánh sáng.

Nhưng để thực sự thuộc về phòng mổ, nó còn phải học cách đứng vững.

Khi chiếc kính học cách đứng

Năm 1938, Tullio và Calicetti tại Đại học Parma chế tạo một chân đế nặng có đối trọng, lắp thêm lăng kính để phụ mổ nhìn cùng phẫu trường [5].

Chiếc kính không còn chỉ dành cho một người.

Năm 1946, Richard A. Perritt đưa kính hiển vi hai mắt vào phẫu thuật nhãn khoa [5].

Rồi năm 1953, một bước chuyển lớn xuất hiện.

Zeiss giới thiệu OPMI 1 do Hans Littmann thiết kế: đổi độ phóng đại mà không đổi tiêu cự, chiếu sáng đồng trục, cùng chân đế có tay xoay theo ý tưởng của Horst Wullstein [1, 5, 6].

Ba năm sau, Joaquín Barraquer thiết kế hệ treo kính từ trần [5].

Quang học thay đổi.

Chiếu sáng thay đổi.

Cách chiếc kính đứng cạnh phẫu thuật viên cũng thay đổi.

Và rồi nó bước sang những phẫu trường khác.

Khi chiếc kính đi vào não bộ và mạch máu

Năm 1957, Theodore Kurze đưa kính hiển vi vào phẫu thuật thần kinh, khi cắt u bao thần kinh dây VII ở một bệnh nhi 5 tuổi [1, 5].

Năm 1960, Julius Jacobson thực hiện thành công miệng nối vi mạch; theo tài liệu, đây là lần đầu kỹ thuật này được áp dụng cho nối mạch máu nhỏ [6].

Chiếc kính không chỉ phóng đại giải phẫu.

Nó đi cùng những thao tác trên các cấu trúc ngày càng nhỏ.

Năm 1964, bộ chia tia Diploscope của Littmann cho phép hai phẫu thuật viên cùng quan sát [5]. Năm 1965, Pool và Colton dùng kính trong phẫu thuật phình mạch nội sọ [11].

Tại Zürich, M. G. Yaşargil hợp tác với công ty Contraves cải tiến chân đế cân bằng theo cơ chế tay đòn hình bình hành, bổ sung chiếu sáng, quay video và chụp ảnh [7].

Sau thời gian tu nghiệp tại khoa của R. M. P. Donaghy ở Vermont, Hoa Kỳ, từ năm 1967 vi phẫu thần kinh được áp dụng thường quy tại Zürich [7, 8].

Từ tai, mắt, đến thần kinh và mạch máu.

Nhưng câu chuyện chưa dừng ở việc nhìn thấy cấu trúc.

Liệu chiếc kính còn có thể cho thấy những điều mắt thường không thấy?

Khi hình ảnh mang thêm thông tin

Năm 2003, Raabe và cộng sự báo cáo chụp mạch huỳnh quang indocyanine green (ICG) bằng ánh sáng cận hồng ngoại qua kính hiển vi, đánh giá dòng chảy mạch máu ngay trong mổ [9].

Năm 2006, thử nghiệm ngẫu nhiên pha III của Stummer và cộng sự đánh giá phẫu thuật có hướng dẫn huỳnh quang 5-ALA cho u thần kinh đệm ác tính [10].

Sau nhiều thập kỷ cải tiến quang học và cơ học, hình ảnh qua kính giờ có thể tích hợp thêm những cách quan sát khác.

Từ phóng đại, đến chiếu sáng.

Từ ghi hình, đến huỳnh quang.

Mỗi lớp công nghệ thêm một cách nhìn vào cùng một phẫu trường.

Khi đôi mắt rời khỏi thị kính

Gần đây, một cách quan sát khác xuất hiện trong phòng mổ.

Exoscope 3D-4K đưa hình ảnh phẫu trường lên màn hình lớn, quan sát qua kính 3D [11].

Thay đổi ấy mang theo những ghi nhận khác nhau. Một số nhóm ghi nhận lợi ích về tư thế làm việc; một số nhóm khác ghi nhận hạn chế về độ sâu trường ảnh [11].

Đó không phải lần đầu cách phẫu thuật viên nhìn vào phẫu trường thay đổi.

Từ một mắt sang hai mắt. Từ ánh sáng yếu đến chiếu sáng đồng trục. Từ một người nhìn đến hai phẫu thuật viên cùng quan sát. Từ hình ảnh quang học đến quay phim, chụp ảnh và hình ảnh tích hợp.

Hơn một thế kỷ, kính hiển vi phẫu thuật được cải tiến từng bước về quang học, chiếu sáng, chân đế, ghi hình và hình ảnh tích hợp. Mỗi bước đều gắn với những phẫu thuật viên trực tiếp dùng kính trong phòng mổ [1, 4].

Chiếc kính của năm 1921 đã đi một chặng đường rất dài.

Nhưng nhu cầu vẫn rất gần điểm khởi đầu:

Khi đôi tay làm việc trên những cấu trúc ngày càng nhỏ, đôi mắt cần nhìn thấy nhiều hơn.

Nhận catalogue